Wprowadzenie do Zawodu Szambonurka: Specyfika, Wyzwania i Kluczowe Znaczenie
Zawód szambonurka, choć dla wielu owiany aurą tajemniczości i nierzadko lekceważony, w rzeczywistości stanowi jedną z najbardziej wymagających i kluczowych profesji w sektorze utrzymania infrastruktury sanitarnej. Nurkowie pracujący w ściekach i zanieczyszczonych środowiskach wodnych, popularnie zwani „szambonurkami”, to specjaliści wyposażeni w unikalne umiejętności, odwagę oraz zaawansowany sprzęt, niezbędny do pracy w warunkach ekstremalnych. Ich praca, choć niewidoczna i często niewdzięczna, jest absolutnie fundamentalna dla prawidłowego funkcjonowania systemów kanalizacyjnych, oczyszczalni ścieków, a także dla ochrony środowiska i zdrowia publicznego.
Zadania szambonurka wykraczają daleko poza proste usuwanie zatorów. Obejmują one inspekcje podwodnych konstrukcji, naprawy uszkodzonych rurociągów, konserwację pomp i innych urządzeń zanurzonych w gęstych, często toksycznych substancjach, odzyskiwanie zagubionych przedmiotów, a także monitorowanie stanu technicznego podziemnych zbiorników i kanałów. Każde zanurzenie to konfrontacja z ograniczoną widocznością, niebezpiecznymi gazami, patogenami, a nierzadko z ostrymi przedmiotami czy silnymi prądami. Wymaga to nie tylko doskonałej kondycji fizycznej i psychicznej, ale przede wszystkim specjalistycznego szkolenia w zakresie nurkowania komercyjnego, procedur bezpieczeństwa oraz obsługi zaawansowanego sprzętu hermetycznego i komunikacji podwodnej.
W obliczu rosnących wymagań dotyczących jakości i niezawodności infrastruktury miejskiej, rola szambonurka staje się coraz bardziej doceniana. To dzięki ich pracy możliwe jest szybkie reagowanie na awarie, minimalizowanie ryzyka skażenia środowiska i zapewnienie ciągłości działania kluczowych systemów komunalnych. Pomimo powszechnie panującej narracji o niskim prestiżu, jest to zawód niszowy, o strategicznym znaczeniu, który z perspektywy rynkowej charakteryzuje się stabilnym zapotrzebowaniem na wyspecjalizowanych pracowników. Niniejszy artykuł ma na celu rzucić światło na realia tego zawodu, a w szczególności na kwestie wynagrodzeń, które dla wielu pozostają zagadką, jednocześnie dając wgląd w czynniki kształtujące wysokość pensji tych niezwykłych profesjonalistów.
Kształtowanie się Zarobków Szambonurków w Polsce: Analiza i Perspektywy na Rok 2026
Dyskusja na temat zarobków w zawodach niszowych, szczególnie tych o tak specyficznej naturze jak praca szambonurka, często budzi wiele pytań. Analizując rynek pracy w Polsce na przełomie 2025 i 2026 roku, można zauważyć, że wynagrodzenia w tej profesji odzwierciedlają zarówno wysokie ryzyko, jak i specjalistyczny charakter wymaganych umiejętności. Średnie zarobki szambonurków oscylują w granicach, które mogą zaskoczyć osoby niezaznajomione z branżą, plasując się znacznie powyżej krajowej średniej dla wielu innych sektorów.
Średnie Stawki w Ujęciu Ogólnokrajowym i Miesięcznym
Obecnie, w 2026 roku, szambonurkowie w Polsce mogą liczyć na wynagrodzenie brutto w przedziale od 6 000 zł do 8 000 zł miesięcznie. Jest to kwota uśredniona, która uwzględnia różnorodność doświadczenia, regionów oraz charakteru wykonywanych zadań. Należy podkreślić, że dla wielu specjalistów z wieloletnim stażem oraz dodatkowymi uprawnieniami, górna granica tego przedziału jest jedynie punktem wyjścia, a ich dochody mogą być znacznie wyższe, zwłaszcza dzięki systemowi premiowania za pracę w szczególnie trudnych lub niebezpiecznych warunkach. Jest to wynagrodzenie, które odzwierciedla gotowość do pracy w środowisku wrogim dla człowieka, a także posiadane certyfikaty i umiejętności, które są owocem długotrwałego szkolenia.
System Wynagradzania: Etat czy Zlecenie?
Forma zatrudnienia ma kluczowe znaczenie dla struktury wynagrodzenia szambonurka. Na polskim rynku pracy dominują dwie główne ścieżki: etat oraz umowy cywilnoprawne, w tym umowa zlecenie lub B2B. Pracownicy etatowi, zatrudnieni przez duże przedsiębiorstwa komunalne lub wyspecjalizowane firmy usługowe, zazwyczaj otrzymują stabilne wynagrodzenie podstawowe, uzupełnione o system premii, dodatków za nadgodziny, pracę w święta czy w szczególnie trudnych warunkach. Mają oni dostęp do pakietów socjalnych, szkoleń i ubezpieczeń, co stanowi istotną wartość dodaną.
Z drugiej strony, wielu doświadczonych szambonurków decyduje się na prowadzenie własnej działalności gospodarczej lub pracę na zasadzie zleceń. W ich przypadku stawki są często negocjowane indywidualnie dla każdego projektu i mogą być znacznie wyższe za pojedyncze zadanie. Przykładowe stawki za zlecenie, takie jak 200-300 zł w województwie mazowieckim, 180-280 zł na Pomorzu czy 150-250 zł na Śląsku, pokazują, że specjaliści ci mają możliwość elastycznego kształtowania swoich dochodów, choć wiąże się to również z większą odpowiedzialnością za pozyskiwanie zleceń, utrzymanie sprzętu i kwestie ubezpieczeniowe. Wybór formy zatrudnienia często zależy od preferencji indywidualnych, poziomu doświadczenia i sieci kontaktów w branży.
Regionalne Zróżnicowanie Wynagrodzeń: Gdzie Szambonurek Zarobi Najwięcej?
Podobnie jak w wielu innych profesjach, także w przypadku zawodu szambonurka, lokalizacja geograficzna ma znaczący wpływ na wysokość oferowanych wynagrodzeń. Polska charakteryzuje się wyraźnymi dysproporcjami ekonomicznymi między regionami, co bezpośrednio przekłada się na różnice w kosztach życia, zapotrzebowaniu na usługi specjalistyczne oraz zdolności płacowej lokalnych przedsiębiorstw i samorządów. W efekcie, szambonurkowie pracujący w aglomeracjach miejskich mogą liczyć na znacznie wyższe stawki niż ich koledzy z mniejszych ośrodków.
Województwa z Najwyższymi Stawkami
Naturalnym liderem pod względem wysokości wynagrodzeń dla szambonurków jest województwo mazowieckie, a w szczególności Warszawa i jej okolice. Tutaj, gdzie koszty życia są najwyższe w kraju, a gęstość zabudowy i złożoność infrastruktury miejskiej generują stałe i wysokie zapotrzebowanie na specjalistyczne usługi, stawki za pojedyncze zlecenie mogą osiągać od 200 do nawet 300 zł. Podobne tendencje obserwujemy w innych dużych aglomeracjach, takich jak Kraków (województwo małopolskie), Wrocław (województwo dolnośląskie) czy Gdańsk (województwo pomorskie). W tych regionach wynagrodzenia miesięczne dla zatrudnionych na etacie często przekraczają górną granicę wspomnianych 8 000 zł brutto, szczególnie dla nurków z bogatym doświadczeniem i dodatkowymi uprawnieniami. Wysokie stawki w tych regionach są również konsekwencją większej liczby dużych projektów infrastrukturalnych oraz intensywnego rozwoju gospodarczego, który wymaga ciągłej modernizacji i utrzymania sieci kanalizacyjnych i wodnych.
Regiony z Niższymi Zarobkami i Ich Uwarunkowania
Z drugiej strony, w regionach charakteryzujących się niższymi kosztami życia i mniejszym zagęszczeniem ludności, takich jak Podkarpacie czy Lubelszczyzna, zarobki szambonurków są proporcjonalnie niższe. Na Podkarpaciu stawki za zlecenie mogą wahać się od 120 do 200 zł, a na Śląsku, mimo przemysłowego charakteru regionu, gdzie specyfika prac może być odmienna, stawki kształtują się w przedziale od 150 do 250 zł. Te różnice wynikają z kilku czynników. Po pierwsze, niższe koszty życia oznaczają, że niższe wynagrodzenie ma relatywnie większą siłę nabywczą. Po drugie, w mniejszych miejscowościach i na terenach wiejskich zapotrzebowanie na usługi szambonurków może być niższe lub specyfika infrastruktury mniej skomplikowana, co ogranicza liczbę wysokopłatnych, złożonych zleceń. Po trzecie, mniejsza konkurencja wśród firm usługowych w tych regionach może prowadzić do mniejszej presji na podnoszenie stawek. Niemniej jednak, nawet w regionach o niższych zarobkach, profesja szambonurka pozostaje jedną z lepiej opłacanych w segmencie prac fizycznych i specjalistycznych, co podkreśla jej unikalny charakter i wymagania.
Kluczowe Czynniki Wpływające na Wysokość Pensji Szambonurka
Wynagrodzenie szambonurka nie jest wartością stałą, lecz dynamicznie kształtuje się pod wpływem szeregu zmiennych. Zrozumienie tych czynników jest kluczowe dla każdego, kto rozważa rozpoczęcie kariery w tym wymagającym zawodzie lub dąży do maksymalizacji swoich dochodów. Od doświadczenia, przez specjalistyczne kwalifikacje, aż po specyfikę poszczególnych zadań – każdy element ma swoje odzwierciedlenie w ostatecznej kwocie na pasku płac.
Doświadczenie i Specjalistyczne Kwalifikacje: Inwestycja w Rozwój Zawodowy
Bez wątpienia, doświadczenie jest jednym z najważniejszych determinantów wysokości wynagrodzenia. Szambonurek z wieloletnim stażem, który z powodzeniem zrealizował setki, a nawet tysiące zanurzeń w różnorodnych warunkach, posiada bezcenną wiedzę praktyczną i umiejętności, które przekładają się na efektywność, bezpieczeństwo i szybkość wykonywanej pracy. Tacy specjaliści są w stanie podejmować się najbardziej skomplikowanych i ryzykownych zadań, co jest odpowiednio wyceniane. Potwierdzeniem doświadczenia są nie tylko lata pracy, ale także posiadane kwalifikacje i certyfikaty. Szkolenia z zakresu nurkowania komercyjnego (np. zgodnie z normami IMCA, ADAS, HSE), uprawnienia do pracy w przestrzeniach zamkniętych, kursy ratownicze, czy certyfikaty obsługi zaawansowanego sprzętu (np. do cięcia podwodnego, spawania, obsługi sonarów) znacząco podnoszą wartość rynkową nurka. Inwestowanie w ciągły rozwój zawodowy, uczestnictwo w specjalistycznych kursach i zdobywanie nowych uprawnień to prosta droga do wyższych zarobków i stabilniejszej pozycji na rynku pracy.
Skomplikowanie Realizowanych Zadań i Techniki Nurkowania
Nie wszystkie zadania szambonurka są jednakowo trudne czy ryzykowne. Proste inspekcje wizualne czy odzyskiwanie przedmiotów to jedno, a naprawa uszkodzonych rurociągów pod ciśnieniem, prace spawalnicze w środowisku toksycznym, czy operacje z wykorzystaniem zaawansowanych robotów podwodnych to zupełnie inny poziom skomplikowania. Zadania wymagające precyzyjnego planowania, niestandardowych rozwiązań technicznych, długotrwałego przebywania pod wodą, czy stosowania specjalistycznych technik nurkowych (np. nurkowanie saturacyjne w przypadku ekstremalnych głębokości i czasów ekspozycji, choć rzadkie w typowych pracach szambonurka, ilustruje poziom zaawansowania) są wyceniane znacznie wyżej. Umiejętność adaptacji do szybko zmieniających się warunków, kreatywność w rozwiązywaniu problemów pod wodą oraz biegłość w obsłudze nowoczesnego sprzętu nurkowego i narzędzi specjalistycznych to atuty, które bezpośrednio przekładają się na zwiększone stawki.
Charakterystyka Pracodawcy: Firmy Publiczne vs. Prywatne, Wielkość Przedsiębiorstwa
Typ pracodawcy również ma wpływ na wysokość wynagrodzenia i warunki pracy. Szambonurkowie zatrudnieni w dużych, publicznych przedsiębiorstwach komunalnych (np. miejskie zakłady wodociągów i kanalizacji) często cieszą się większą stabilnością zatrudnienia, pakietami socjalnymi, jasno określonymi ścieżkami kariery i dostępem do szkoleń. Ich wynagrodzenie zazwyczaj jest stabilniejsze, ale może być mniej elastyczne niż w sektorze prywatnym. Z kolei prywatne firmy usługowe, specjalizujące się w pracach podwodnych, często oferują wyższe stawki za realizację pojedynczych, skomplikowanych projektów. Firmy te mogą być bardziej skłonne płacić premie za ryzyko i ekspresowe wykonanie zadań, ale stabilność zatrudnienia i dostęp do benefitów mogą być różne w zależności od wielkości i polityki firmy. Mniejsze przedsiębiorstwa prywatne często polegają na współpracy z niezależnymi szambonurkami, oferując im elastyczność w zamian za wysokie kwalifikacje i gotowość do szybkiej reakcji.
Negocjacje Płacowe i Wartość Rynkowa
W zawodach specjalistycznych, gdzie podaż wykwalifikowanych pracowników jest ograniczona, umiejętności negocjacyjne odgrywają znaczącą rolę. Znajomość swojej wartości rynkowej, doświadczenie w negocjowaniu warunków kontraktów oraz świadomość bieżących stawek w branży pozwala szambonurkowi na uzyskanie bardziej satysfakcjonującego wynagrodzenia. Budowanie osobistej marki, pozytywnych referencji i sieci kontaktów w branży może znacząco wzmocnić pozycję negocjacyjną i otworzyć drzwi do najbardziej lukratywnych projektów.
Praca w Ekstremalnych Warunkach: Dodatki za Ryzyko i Niebezpieczeństwo
Jednym z najbardziej charakterystycznych i jednocześnie najbardziej wycenianych aspektów zawodu szambonurka jest konieczność pracy w warunkach uznawanych za ekstremalne i niebezpieczne. To właśnie gotowość do podejmowania ryzyka i ekspozycji na czynniki szkodliwe w środowisku podwodnym przekłada się na istotne dodatki do wynagrodzenia, często stanowiące znaczną część całkowitych zarobków. Rozumienie mechanizmów rekompensowania ryzyka jest kluczowe dla pełnego obrazu finansowego tej profesji.
Rodzaje Zagrożeń w Pracy Szambonurka
Środowisko, w którym działa szambonurek, jest źródłem wielu zagrożeń, zarówno bezpośrednich, jak i długoterminowych. Do najpoważniejszych z nich należą:
-
Zagrożenia Biologiczne: Kontakt z patogenami, bakteriami, wirusami i pasożytami obecnymi w ściekach może prowadzić do poważnych infekcji i chorób. Pomimo stosowania specjalistycznych kombinezonów hermetycznych, ryzyko zawsze istnieje, a każde uszkodzenie sprzętu stwarza realne niebezpieczeństwo.
-
Zagrożenia Chemiczne i Toksyczne: W osadach dennych i wodach zanieczyszczonych mogą znajdować się substancje chemiczne, metale ciężkie, a także toksyczne gazy (np. siarkowodór, metan, amoniak). Ich wdychanie lub kontakt ze skórą może prowadzić do zatruć, oparzeń chemicznych i długotrwałych problemów zdrowotnych.
-
Zagrożenia Fizyczne: Niska lub zerowa widoczność utrudnia orientację i zwiększa ryzyko uwięzienia lub zaplątania w elementach infrastruktury, rurociągach, kablach czy zalegających śmieciach. Silne prądy, ruchome osady, ostre krawędzie konstrukcji, a także ryzyko awarii sprzętu nurkowego to codzienne wyzwania.
-
Zagrożenia Psychologiczne: Praca w izolatce, w całkowitej ciemności, pod presją czasu i w obliczu potencjalnego niebezpieczeństwa, generuje wysoki poziom stresu. Wymaga to niezwykłej odporności psychicznej i umiejętności zachowania zimnej krwi w krytycznych sytuacjach.
Mechanizmy Rekompensowania Ryzyka
W uznaniu tych wszystkich zagrożeń, pracodawcy oferują specjalne dodatki do wynagrodzenia, które mają rekompensować trudne i niebezpieczne warunki pracy. Najczęściej spotykane mechanizmy to:
-
Premie za Ryzyko: To stałe lub zmienne dodatki naliczane za każde zanurzenie w środowisku ścieków lub zanieczyszczonych zbiornikach. Ich wysokość może zależeć od stopnia zagrożenia, głębokości, czasu trwania zanurzenia oraz specyfiki substancji, z którymi nurek ma kontakt.
-
Dodatki za Prace w Szczególnie Szkodliwych Warunkach: Są to specjalne świadczenia pieniężne, które przysługują pracownikom narażonym na czynniki szkodliwe dla zdrowia. W przypadku szambonurka obejmuje to ekspozycję na czynniki biologiczne, chemiczne i fizyczne.
-
Ubezpieczenia Specjalistyczne: Oprócz standardowego pakietu ubezpieczeń, firmy często wykupują dodatkowe polisy na życie i zdrowie dla szambonurków, uwzględniające specyfikę i ryzyko zawodu. Chociaż nie jest to bezpośredni element wynagrodzenia, stanowi istotny benefit i formę zabezpieczenia.
-
Odpowiedni Sprzęt i Szkolenia: Inwestycja w najnowocześniejszy sprzęt ochronny oraz regularne, zaawansowane szkolenia z zakresu bezpieczeństwa to także forma „rekompensaty”, choć nie finansowa. Zwiększa ona komfort i bezpieczeństwo pracy, co ma bezpośrednie przełożenie na samopoczucie i efektywność pracy szambonurka.
Wszystkie te elementy składają się na pakiet, który ma zachęcić wykwalifikowanych specjalistów do podjęcia i kontynuowania pracy w tak wymagającej profesji, jednocześnie stanowiąc odzwierciedlenie odpowiedzialności i poświęcenia, jakie wiążą się z byciem szambonurkiem.
Międzynarodowa Perspektywa: Zarobki Szambonurków Poza Granicami Polski
Analizując zarobki szambonurków, warto rozszerzyć perspektywę poza granice Polski, aby zrozumieć globalne trendy i różnice w wycenie tego specjalistycznego zawodu. Porównania międzynarodowe są nie tylko interesujące z punktu widzenia migracji zarobkowej, ale także pomagają ocenić pozycję polskiego rynku pracy w odniesieniu do innych krajów, biorąc pod uwagę odmienne uwarunkowania ekonomiczne i koszty życia.
Europa Zachodnia i Skandynawia
Kraje Europy Zachodniej i Skandynawii, znane z wysokiego poziomu życia i rozwiniętej infrastruktury, oferują szambonurkom znacznie wyższe nominalne wynagrodzenia. Na przykład, w Niemczech, jak wynika z danych, wynagrodzenie szambonurka może wynosić od 2500 do 3500 euro miesięcznie. Przeliczając to na złotówki, jest to kwota znacznie przekraczająca polskie standardy. Podobnie w krajach skandynawskich, takich jak Norwegia czy Szwecja, gdzie zapotrzebowanie na wykwalifikowanych nurków do prac w portach, przy platformach wiertniczych czy w rozbudowanej infrastrukturze kanalizacyjnej jest duże, zarobki mogą być jeszcze wyższe, często przekraczając 4000-5000 euro dla doświadczonych specjalistów.
Warto jednak pamiętać o kluczowym czynniku, jakim są koszty życia. Choć nominalne kwoty są imponujące, czynsze, ceny żywności, transportu i usług w tych krajach są proporcjonalnie wyższe niż w Polsce. Oznacza to, że realna siła nabywcza tych zarobków, choć nadal atrakcyjna, może nie być aż tak drastycznie różna, jak sugerują same liczby. Niemniej jednak, dla wielu polskich szambonurków praca za granicą jest szansą na zgromadzenie kapitału, zdobycie cennego doświadczenia międzynarodowego i dostęp do zaawansowanych technologii.
Globalne Porównania i Koszty Życia
Poza Europą, w krajach o wysoko rozwiniętej gospodarce, takich jak Stany Zjednoczone, Kanada czy Australia, zarobki dla nurków komercyjnych, w tym tych pracujących w środowiskach zanieczyszczonych, również są bardzo wysokie. W USA roczne wynagrodzenia mogą wynosić od 60 000 do nawet 100 000 dolarów, w zależności od specjalizacji, doświadczenia i regionu. W tych krajach, oprócz standardowych prac kanalizacyjnych, nurkowie są często angażowani w projekty związane z przemysłem offshore, energetyką, czy inżynierią wodną, co dodatkowo podnosi ich wartość rynkową.
Kluczem do oceny atrakcyjności zarobków zawsze jest relacja między nominalnym wynagrodzeniem a lokalnymi kosztami życia. Szambonurkowie rozważający emigrację zarobkową powinni dokładnie analizować nie tylko oferowane pensje, ale także ceny nieruchomości, podstawowych artykułów, opieki zdrowotnej i edukacji. Często wyższe zarobki za granicą idą w parze z droższym życiem, co sprawia, że ostateczne oszczędności mogą być mniejsze niż się początkowo wydaje. Należy także uwzględnić różnice kulturowe, językowe i systemowe, które mogą wpływać na komfort i efektywność pracy. Mimo to, globalny rynek pracy dla wyspecjalizowanych nurków pozostaje otwarty i oferuje wiele możliwości dla tych, którzy są gotowi podjąć wyzwanie.
Perspektywy Zawodu Szambonurka: Rynek Pracy i Przyszłość Branży
Wbrew obiegowym opiniom, zawód szambonurka, choć niszowy i wymagający, nie tylko nie zmierza ku zanikowi, ale wręcz zyskuje na znaczeniu w kontekście globalnych wyzwań związanych z infrastrukturą, ekologią i urbanizacją. Perspektywy dla specjalistów w tej dziedzinie wydają się stabilne, a nawet obiecujące, choć równocześnie stawiają przed nimi nowe wyzwania i możliwości rozwoju.
Rosnące Zapotrzebowanie na Specjalistów
Zapotrzebowanie na wykwalifikowanych szambonurków jest i będzie wysokie, a tendencje rynkowe na rok 2026 i kolejne lata to potwierdzają. Wynika to z kilku kluczowych przyczyn:
-
Starzejąca się Infrastruktura: W wielu miastach, zarówno w Polsce, jak i na świecie, systemy kanalizacyjne, wodociągowe oraz oczyszczalnie ścieków mają kilkadziesiąt, a nawet sto lat. Ich wiek i ciągła eksploatacja prowadzą do częstych awarii, nieszczelności i konieczności regularnych inspekcji oraz napraw. Wiele z tych prac wymaga bezpośredniej interwencji człowieka w środowisku podwodnym.
-
Rozwój Urbanizacyjny: Rosnąca liczba mieszkańców miast, rozbudowa aglomeracji i tworzenie nowych osiedli wiążą się z koniecznością budowy, rozbudowy i utrzymania coraz bardziej złożonych sieci infrastrukturalnych. Każdy nowy kilometr rurociągu to potencjalne miejsce pracy dla szambonurka.
-
Wymogi Ekologiczne: Coraz bardziej rygorystyczne przepisy dotyczące ochrony środowiska wymuszają na samorządach i przedsiębiorstwach komunalnych dbałość o szczelność systemów, efektywność oczyszczalni i minimalizowanie ryzyka skażenia. Szambonurkowie odgrywają tu kluczową rolę w monitorowaniu i zapobieganiu katastrofom ekologicznym.
-
Technologiczne Ograniczenia Zastępowania Człowieka: Mimo dynamicznego rozwoju robotyki podwodnej, w wielu przypadkach nadal to człowiek jest niezastąpiony. Zdolność do podejmowania skomplikowanych decyzji w dynamicznie zmieniających się warunkach, manualna precyzja, zdolność do improwizacji i adaptacji w trudnych środowiskach sprawiają, że roboty są jedynie wsparciem, nie zastępstwem.
Wyzwania i Możliwości Rozwoju
Przyszłość zawodu szambonurka to nie tylko stabilność, ale także ciągły rozwój. Przed profesjonalistami stoją wyzwania, ale również otwierają się nowe możliwości:
-
Nowe Technologie: Integracja z zaawansowanymi technologiami, takimi jak podwodne drony inspekcyjne (ROV), zaawansowane sensory, systemy wizji 3D czy techniki rzeczywistości rozszerzonej (AR) wspierające pracę nurka, staje się standardem. Szambonurkowie muszą być gotowi na adaptację i naukę obsługi tych narzędzi.
-
Specjalizacja: Rynek będzie coraz bardziej cenił specjalistów w bardzo konkretnych dziedzinach, np. nurków-spawaczy podwodnych,

